xix

(водяной).

Sameiginlegt beygingartákn orða með sameiginlegum lið sem táknaður er með 〃 innan lykkjusviga kemur á eftir lykkjusviginum:

бомбо|мета́ние7a с sprengju:kast {〃varp} n4
þ.e. sprengjukast n4, sprengjuvarp n4
по́длость8a ж в разн. знач. illmennska f1, óþokka:skapur {níðings〃, skepnu〃} m9b, kvikindisháttur m11 þ.e. óþokkaskapur m9b, níðingsskapur m9b, o.s.frv.

§44. Beyging íslenskra nafnorða í notkunardæmum er ekki tilgreind nema upp komi orð sem ekki er að finna undir flettimynd tilsvarandi rússnesks orðs í dæminu:

бало́ванный прл/прич ... ~ ребёнок dekurbarn ...
безбиле́тный прл ... ~ пассажир laumufarþegi, farþjófur m5a,b ...
ба́рский прл ... ~ая усадьба höfuðból n4, landsetur n4

Undir flettunni ребёнок er jafnheitið «barn» vitaskuld merkt n4, og er það því ekki endurtekið í orðadæmi greinarinnar балованный; undir пассажир er tilgreint «farþegi m1», en orðið «þjófur» er þar ekki að finna, né heldur «ból n4», «setur n4» undir усадьба, og er því talin ástæða til að upplýsa um kyn og beygingu orða í ofangreindum og hliðstæðum dæmum.

§45.a. Nafnorð eru þýdd með greini í orðum og orðasamböndum þar sem ákveðið form er regla:

Анта́нта1a ж ... ◇ Ма́лая ~ ист. Litlabandalagið

Í þýðingum flettna er ákveðinn greinir skáletraður, þó aðeins einu sinni innan hverrar greinar (töluliðar):

Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик (СССР) ист. Samband hinna sósíalísku sovétlýðvelda (очень редк.); Sovétríkin n6J pl; Sovétríkin n6 редк.; ≈ Ráðstjórnarríkin редк.

Komi ákveðinn greinir fyrir í jafnheitum skammstafana, sem eru flettur, er hann einnig skáletraður þar:

БСЭ0 [бэ-эс-э́] ж Большая советская энциклопедия Stóra sovéska alfræði(orða)bókin

Þó er greinir ekki skáletraður ef nafnorðið hefur komið áður fyrir greinislaust í sama þýðingartexta:

Бли́жний Восто́к Miðausturlönd n4 pl, löndin fyrir botni Miðjarðarhafs ...

Annars er greinir ekki skáletraður í þýðingartexta, sbr. undir flettunni двига́ться:

Земля движется вокруг Солнца jörðin gengur í kringum sólina.

Sé greinir í svigum, táknar það að hann sé (allmiklu) algengari í viðkomandi orði/orðasambandi en óákveðið form:

дверь ... ~ на ку́хню ... dyr(nar) fram í eldhús ...

og fleiri dæmi í sömu flettigrein.

жизнь ... борьба за ~ь lífsbarátta(n)

b. Auk þess er ákveðin mynd ósjaldan notuð til að taka af öll tvímæli um fallstjórn:

закати́ть4c ...; ~ телегу в сарай тж ýta2T kerru(nni), fara△b með kerru(na) inn í skemmu ...
защити́ть4b св ...; ~ го́род от врага verja

borg(ina) fyrir {gegn} óvin(un)um ...

уха́живать ... ~ за де́вушкой draga△ sig eftir {gera2D hosur sínar grænar fyrir} stúlku(nni), stíga△ í vænginn {gera sér títt} við stúlku(na)

§46.a. Íslensk lýsingarorð og lýsingarhættir eru búin beygingartáknum (4, 5, 6, 7, △, 0); orðasafnsmynd (kk.et.nf.) í notkunardæmi fær einnig beygingartákn hafi hún ekki komið fyrir áður í greininni (töluliðnum):

молодо́й ... ~ой на вид unglegur5c

Sbr. einnig §44.

b. Framangreint gildir einnig þegar hin rússneska fletta er ekki lýsingarorð eða lýsingarháttur, en íslenskt lýsingarorð er nauðsynlegt til að þýða það, a.m.k. í vissum samböndum:

засо́л1a м ...; слабого {пряного, сухого} ~а létt:saltaður6 {krydd〃, þurr〃}
загрусти́ть4b св verða△ sorgmæddur5 {dapur4, stúrinn7} ...
задава́ться13b II ... vera montinn7
запоре́ться5b ... кому-л. ~лось + инф. e-r vill△ óður5 og uppvægur5 + inf ...

Sbr. einnig «miður5△» undir середи́на. En í orðasambandinu «vera miður sín» (sjá горе́ть5b нсв① см ... 2.: ... ~еть от стыда vera miður sín af skömm ...) er «miður» án beygingartákns og þar af leiðandi ekki lýsingarorð. Sbr. einnig nær í eftirfarandi:

по.лу|лёжа ...; ~мёртвый прл hálfdauður5, nær dauða en lífi ...

Sjá einnig greinina здоро́вье.

§47. Séu íslenskar mið- og hástigsmyndir ekki þýðingar á tilsvarandi rússneskum stigmyndum, eru þær merktar comp (comparativus = miðstig) og superl (superlativus = hástig):

ве́рхний прл 1. efstur superl; efri comp (из двух)

§48. Íslenska notar einatt lýsingarorð þar sem rússneska notar atviksorð. Oft er þetta eini möguleikinn:

запа́льчиво нареч æstur5 ...
þ.e.a.s. «... запальчиво сказала она» ... sagði hún æst’, o.s.frv.
го́рдо нареч stoltur5, með stolti; þóttalega (высокомерно) ...

Um síðustu merkinguna er sem sagt til atviksorð á íslensku.

§49. Orðasafnsmynd (flettimynd) íslenskra lýsingarorða og lýsingarhátta er kk.et.nf. Í annars hlutlausum samböndum er karlkyn alltaf valið, einnig í aukaföllum, sbr. §21.a.

§50.a. Íslenskir nafnhættir — nema sögnin vera — bera alltaf beygingartákn, sama hver flettan er.

Sé fletta rússnesk sögn eða sagnliði, þ.e. orð merkt в знач. сказ., má einnig setja beygingartákn á form persónuháttar eða jafnvel lh.þt. (í samsettri tíð), ef sama merking er ekki þýdd með nafnhætti annars staðar í greininni (gildir þó ekki um form sagnarinnar að vera, sbr. framansagt):