xviii

(услужливость); smjaður n4 (лесть) ...

Þrengd merking er táknuð með skýring + тж í svigum á undan þýðingarorðinu:

подгор|а́ть1 ...; ~е́лый прл viðbrendur5; (о каше тж) sangur5

Það merkir að sangur er aðeins notað um graut o.þ.h., en jafnframt má nota viðbrendur í þeirri merkingu, sbr. einnig:

по́длость8a ж в разн. знач. illmennska f1...; (поступок тж) níðingsverk

Þ.e. orðið illmennska má nota bæði um eiginleika og athæfi, en níðingsverk aðeins um athæfi.

Um notkun táknsins ↑ til að komast hjá því að endurtaka skilgreiningar í sömu (runu)grein sjá TÁKN 13. Frekari dæmi:

за́мкнуто ... ~ость8a ж 1. ómannblendi f3 (необщительность); fálæti n6 (скрытность); hlédrægni f3 (сдержанность) 2. ... ~ый ... II прл 1. ómannblendinn7 ↑, fáskiptinn; dulur5, fálátur5 ↑; hlédrægur5 ↑ ...

b. Stundum er notendum bent á samheiti til frekari glöggvunar. Er þá notuð vísunin см (тж):

ситуа́ция7a ж ástand n4; kringumstæður f1N pl (обстановка), см тж положение 3
Einnig:
хвора́ть ... см тж болеть I
хоте́тьнсв 〈св см за-〉 (В, Р) 1. vilja△ (A), см тж желать 1

Í stað þess að vísa til annars orðs varðandi frekari notkunardæmi o.þ.h. aftan við táknið △ síðast í grein, sbr. §10 og TÁKN 6, er öðru hverju vísað beint úr greinartexta með skammstöfuninni см тж, ef það er hagkvæmara samhengis vegna.

c. Falli tveir eða fleiri merkingarliðir rússnesks og íslensks orðs saman, eru þeir í hagkvæmnis- og sparnaðarskyni ekki skildir að með arabískum tölum (sbr. §37.a.), heldur tilgreindir undir sama tölulið. Dæmi um slíka sameiningu merkingarliða er töluliður 1. í greinunum хороший og положительный.

d. Með vísuninni ср (сравни́ samanber) má komast hjá því að endurtaka (að breyttu breytanda) skýringar við skyldar merkingar og/eða merkingarliði, ef slíkar skýringar er að finna í annarri (undir- eða aðal)flettigrein, t.d.:

закругле́ние7a с 1.–2. (действие) ávölun f9; sveiging f4; fullmótun перен.; ср закругли́ть3. ...〉; ~и́ть4b св 〈нсв ~ять〉 В 1. gera2D A ávalan {kringlóttan}; sveigja2D A (согнуть); slípa3 A (отшлифовать) 2. перен. fullmóta3 A ...

Vísunin á þá að gefa fullnægjandi skýringu á merkingarmun orðanna ávölun, sveiging og fullmótun. Jafnframt mælir táknið ° með að nota frekar sagnyrtar umritanir en nafnorð til að þýða закругле́ние, sbr. TÁKN 18.

§39. Ef rússnesk fletta (eða einhver merkingarliður hennar) er notuð í vissu orðasambandi (vissum orðasamböndum) einvörðungu, er orðasambandið sem heild fært upp á eftir tvípunkti og síðan þýtt:

зазре́ние7a с: без ~я (совести) (alveg) blyðgunarlaust

Sjá enn fremur §37.b. (шейка 2. og цепь 4.).

§40. Mismunandi merkingar rússneskra orðasambanda má skilja að með bókstöfunum a) ... б) ... в) ..., o.s.frv. Skáletraðar skilgreiningar eða markorð fylgja á eftir bókstöfunum:

ни II ... ни за что ни про что ... a) (без причины) upp úr þurru ...; б) (зря) að óþörfu ...
не́бо ... быть между ~ом и землёй a) (без пристанища) eiga hvergi athvarf {ekki þak yfir höfuðið}; б) (в неопределённом положении) vera á lausum kili

§41. Ef unnt er að þýða orðasamband beint lið fyrir lið, en þar að auki með sérstöku íslensku orðasambandi, er oft látið nægja að tilgreina hið sérstaka orðasamband, en hinn möguleikinn (bein þýðing) er gefinn til kynna með тж, þ.e. tákkið = einnig.

хму́рый прл þungbúinn7 ...; ~-ая погода тж dumbungsveður
þ.e. auk þungbúið veður má þýða хмурая погода með dumbungsveður.
ва́жно ...; это́ очень ~о (для меня) тж það varðar3 (mig) miklu, það skiptir2 miklu máli (fyrir mig), þetta skiptir mig miklu máli ...

þ.e. auk «það er mjög mikilvægt fyrir mig» má þýða «это очень важно (для меня)» með «það varðar (mig) miklu», o.s.frv.

HINN ÍSLENSKI HLUTI GREINAR.

§42. Kyn íslenskra nafnorða er sýnt með markstöfum: m (masculinum = karlkyn), f (femininum = kvenkyn), n (neutrum = hvorugkyn) ásamt hávísi (upphækkuðu beygingartákni), sem vísar til kaflans um íslenska málfræði og yfirlits um beygingar íslenskra orða aftan til í bókinni.

hús n4, stafur m8b, spá f4d

Sjá einnig §23.e. Um notkun ákveðins greinis í íslensku yfirleitt sjá viðauka um íslenska málfræði; um notkun greinis í þýðingarhluta flettigreinar sjá §45.

§43. Ef síðari (síðasti) liður samsetts orðs kemur fyrir oftar en einu sinni innan sömu greinar {sama töluliðar}, eru markstafur og beygingartákn ekki endurtekin; sama gildir um ótvíræð (einkum fleirkvæð) viðskeyti:

дисципли́на1a II ж (отрасль) (fræði)grein f4c, vísindagrein (научная); sérgrein, fag n4 (специальность); kennslugrein ...
жгут1b м 1. vöndull m5, göndull ...
арби́тр1a м 1. gerðar|maður m△ {↗dómari m1}; sáttasemjari, málamiðlari (посредник) 2. спорт. (íþrótta)dómari m1
наруши́тель2a м ...; ~ спокойствия {мира} frið|spillir m6 {↗rofi m1}; ~ присяги {клятвы} eiðrofi ...
волды́рь2b м blaðra f1; bruna|blaðra (от ожога) {vatns- [vas:-] водяной}

þ.e. brunablaðra (от ожога); vatnsblaðra [vas:-]