UM GERÐ OG NOTKUN ORÐABÓKARINNAR

ATH.: Aftast í þessum kafla er yfirlit yfir þau tákn (1–20) sem notuð eru í bókinni ásamt skýringum og dæmum um notkun. Til þessa yfirlits er vísað þannig: TÁKN + númer viðkomandi tákns/tákna á listanum.

§1. Rússneska orðasafninu í bókinni er raðað í stífa stafrófsröð. Umfjöllun um orð og þýðingar þeirra ásamt notkunardæmum og orðasamböndum mynda greinar, sjá II hér á eftir (Um innviðu flettigreina). Ef tvö eða fleiri orð eru einsheiti og eitt þeirra er sérnafn (sbr. §8) kemur sérnafnið fyrst, t.d. kemur fljótsnafnið По (Pó) á undan forsetningunni по.

§2. Flettigrein er afmörkuð með inndrætti og hefst á feitletraðri flettu (flettiorði). Flettigrein er annaðhvort ein orðsgrein eða runugrein sem hefst á upphafsflettu (aðalflettiorði); sá hluti hennar sem er til vinstri við tvöfalt lárétt strik er sameiginlegur henni og undirflettum rununnar og er í þeim táknaður með ~, þ.e. «tildu» (bugðu, sveig), sjá TÁKN 1.–3. Allar flettur eru feitletraðar, sömuleiðis orðasambönd sem standa á eftir tákninu ◇, sbr. TÁKN 7. Gott dæmi um runugrein er t.d. авиабаза ...; ~билет (þ.e. авиабилет) ..., o.s.frv. Hver undirfletta er þá upphaf sjálfstæðrar (undir)orðsgreinar innan rununnar. Ef (aðal)fletta er ekki skipt með lóðréttum strikum, táknar tilda (~) alla flettuna óskipta.

§3.a. Rússnesk einsheiti eru hvert um sig sjálfstæð fletta. Þau eru aðgreind með rómverskum tölum (með venjulegu letri), t.d.:

Enn fremur:

Samforma skammstöfunum er þó í sparnaðarskyni skipað í eina flettigrein og eru þær merktar arabískum tölum, t.d.:

Sjá einnig §7.b. Um notkun arabískra talna ella sjá §37.

b. Orðflokkssammyndir standa í sömu grein og eru aðgreindar með hálffeituðum rómverskum tölum, t.d.:

§4. Bæði horf sagna og bæði afbrigði beygingarsagna (hreyfisagna sem sérstakar formdeildar) eru sjálfstæðar flettur, sbr. §33.

§5. св-sagnir (því nafni eru af hagkvæmnisástæðum nefndar allar sagnir með viðskeytinu (ógninni) -ся/-сь) eru sjaldnast tilgreindar ef þær hafa einungis þolmyndarmerkingu. Þyki ástæða til að leiðbeina um íslenska þýðingu þolmyndarmerkingarinnar, er þó св-sögnin til færð. Sé þolmyndarmerkingin ein af fleirum, fær töluliður hennar markorðið страд., t.d.:

þ.e. vera látinn {settur, lokaður} o.s.frv. (inn) í {undir} ...

§6. Lýsingarhættir eru venjulega því aðeins sýndir sérstaklega að þeir hafi lýsingarorðs- og/eða nafnorðsmerkingu, sjá §28, og orðasambönd/notkunardæmi með þeim eru venjulega í flettigrein sagnarinnar sem þeir eru leiddir af.

Þar sem þess er kostur, er merking lýsingarorðs og lýsingarháttar sameinuð undir sama lið með markorðunum прил/прл:

§7.a. Einatt kann að vefjast fyrir íslenskum notendum, einkum byrjendum, að rekja stakar, einkum óreglulegar orðmyndir, til flettu (orðasafnsmyndar orðsins). Slíkar orðmyndir eru oft teknar með sem sjálfstæðar flettur með vísun til orðasafnsmyndar, s.s.:

Sé um formröð (fallarunu, persónumyndir sagna í nt. o.p.h.) að ræða, er flettan hinn sameiginlegi stofn hennar með tveimur feitletruðum punktum á eftir. Í oddklofum er svo tilgreint upphaf formraðarinnar:

þ.e. ósamsett framtíð sagnarinnar сшить ‘sauma’. Ef einhver myndin er samforma stofni, eru punktarnir tveir settir í sviga:

b. Ef formröð (upphaf formraðar) er tilgreind undir töluliðum, eru oddklofar ekki notaðir, sbr. TÁKN 8:

* Sjá TÁKN 15.d.

§8. Eiginnöfn (landfræðiheiti, mannanöfn o.þ.h.), sem og skammstafanir, eru sjálfstæðar flettur í meginmáli: